Sumatra: từ Aceh tới Lampung, sáu vùng rất khác nhau

Sumatra dài hơn 1.700 km và chứa những vùng khác nhau đến mức khó coi nó là một khối thống nhất. Đây là đảo lớn thứ hai của Indonesia và là nơi có nhiều nét riêng nhất về văn hoá giữa các vùng.

Aceh: vùng cần tìm hiểu kỹ trước khi tới

Aceh nằm ở cực bắc Sumatra và có quy chế đặc biệt trong hệ thống hành chính Indonesia. Điểm quan trọng nhất với người nước ngoài: một số quy định pháp lý ở đây được áp dụng ở cấp tỉnh và khác với phần còn lại của đất nước, trong đó có những quy định liên quan tới trang phục, đồ uống và sinh hoạt công cộng.

Đây không phải lý do để tránh Aceh, nhưng là lý do để tìm hiểu cụ thể trước khi tới thay vì mang theo giả định từ Jakarta hay Bali. Người đã sống ở đó và cơ quan chức năng địa phương là nguồn thông tin đúng.

Về kinh tế, Aceh có dầu khí, cà phê Gayo trồng trên cao nguyên, và vùng biển giàu hải sản. Thủ phủ Banda Aceh là nơi chịu ảnh hưởng nặng nhất trong thảm hoạ sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004; thành phố đã được xây dựng lại và nay có bảo tàng tưởng niệm.

Medan và bắc Sumatra

Medan là đô thị lớn nhất Sumatra và thuộc nhóm lớn nhất Indonesia. Thành phố có cộng đồng gốc Hoa và gốc Ấn lâu đời, tạo nên diện mạo văn hoá và ẩm thực khác các đô thị Java.

Về kinh tế, Medan là đầu mối cho nông sản của cả vùng bắc Sumatra — dầu cọ, cao su, cà phê — và có cảng Belawan phục vụ xuất khẩu. Vị trí gần Malaysia và Singapore khiến đây là cửa ngõ thương mại tự nhiên.

Với người Việt, Medan đáng chú ý vì chi phí sinh hoạt thấp hơn Jakarta đáng kể trong khi vẫn là đô thị lớn có sân bay quốc tế. Hạn chế là ít việc làm quốc tế và ít trường quốc tế hơn.

Hồ Toba: dấu tích một vụ phun trào cổ đại

Hồ Toba nằm trên cao nguyên bắc Sumatra, hình thành trong miệng núi lửa sau một vụ phun trào lớn thời tiền sử. Giữa hồ có đảo Samosir, gần bằng diện tích một số quốc đảo nhỏ.

Vùng quanh hồ là địa bàn của người Batak, với kiến trúc nhà truyền thống mái cong đặc trưng và truyền thống âm nhạc riêng. Độ cao khiến khí hậu ở đây mát hơn nhiều so với vùng ven biển.

Toba đang được đầu tư làm điểm du lịch trọng điểm. Với người kinh doanh lưu trú hoặc dịch vụ, đây là vùng có tiềm năng nhưng mùa vụ rõ rệt và hạ tầng còn đang hoàn thiện.

Padang và người Minangkabau

Padang ở tây Sumatra là trung tâm của người Minangkabau — nhóm dân có một đặc điểm hiếm gặp: chế độ thừa kế theo dòng mẹ, trong đó nhà cửa và ruộng đất truyền theo bên nữ.

Ẩm thực Padang là một trong những nền ẩm thực vùng nổi tiếng nhất Indonesia, có mặt ở khắp đất nước dưới dạng quán "rumah makan Padang". Rendang là món được biết đến rộng rãi nhất.

Vùng này cũng có truyền thống merantau — đi xa lập nghiệp rồi gửi về quê. Điều này giải thích vì sao người Minangkabau có mặt trong thương mại ở nhiều đô thị khác của Indonesia.

Palembang, Lampung và nam Sumatra

Palembang nằm trên sông Musi ở nam Sumatra, gắn với khí đốt, công nghiệp và lịch sử vương quốc hàng hải cổ. Món pempek làm từ cá là đặc sản gắn liền với thành phố.

Lampung ở cực nam đảo là cửa ngõ nối Sumatra với Java qua eo biển Sunda — nơi có núi lửa Krakatau. Phà qua eo này là tuyến vận tải quan trọng, và cảng Bakauheni là đầu mối.

Nam Sumatra là vùng trồng cà phê robusta lớn, bên cạnh dầu cọ và cao su. Với doanh nghiệp tìm nguồn nông sản, đây là vùng đáng biết bên cạnh bắc Sumatra.

Thiên nhiên và bảo tồn

Sumatra là nơi duy nhất trên thế giới có cả hổ, tê giác, voi và đười ươi cùng sinh sống trong tự nhiên. Vườn quốc gia Gunung Leuser ở bắc đảo là một trong những khu bảo tồn quan trọng nhất.

Áp lực từ mở rộng đồn điền là vấn đề môi trường được bàn nhiều. Với doanh nghiệp làm nông sản xuất khẩu, các yêu cầu về chứng nhận bền vững ngày càng là điều kiện thực tế của thị trường chứ không còn là lựa chọn.

Đi lại trên Sumatra

Đảo dài nên đi lại trong Sumatra tốn thời gian hơn nhiều so với Java. Đường bộ xuyên đảo tồn tại nhưng chậm; bay giữa các thành phố lớn là cách phổ biến.

Sumatra có mạng đường sắt nhưng không liền mạch như Java — chỉ có một số đoạn ở bắc và nam đảo, không nối với nhau. Đây là khác biệt cần tính khi lên kế hoạch di chuyển.

Điều kiện cư trú, quy định địa phương và thủ tục tại từng tỉnh của Sumatra phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia hoặc luật sư.