Kalimantan: rừng, sông lớn và vùng đang thay đổi nhanh nhất

Kalimantan chiếm khoảng hai phần ba đảo Borneo và là vùng có mật độ dân cư thấp nhất trong các đảo lớn của Indonesia. Dự án thủ đô mới đang làm vùng này thay đổi nhanh hơn bất cứ nơi nào khác trong nước.

Địa hình do sông định hình

Khác với Java hay Sumatra vốn có chuỗi núi lửa chạy dọc, Kalimantan không có núi lửa hoạt động. Địa hình chủ yếu là đồi thấp, rừng và những vùng đầm lầy than bùn rộng lớn.

Hệ quả trực tiếp: đất ở đây không màu mỡ như đất núi lửa của Java, và đó là một phần lý do dân cư thưa hơn nhiều. Nhưng việc không có núi lửa cũng có nghĩa là rủi ro địa chất thấp hơn — một trong những lý do được nêu khi chọn nơi đặt thủ đô mới.

Sông đóng vai trò mà đường bộ đóng ở nơi khác. Sông Kapuas ở Tây Kalimantan là sông dài nhất Indonesia; sông Mahakam ở Đông Kalimantan là trục giao thông chính của vùng. Nhiều cộng đồng vẫn di chuyển và vận chuyển hàng chủ yếu bằng đường sông.

Người Dayak và các cộng đồng bản địa

Dayak là tên gọi chung cho nhiều nhóm dân bản địa của Borneo, mỗi nhóm có ngôn ngữ và tập tục riêng. Kiến trúc nhà dài truyền thống, trong đó nhiều gia đình sống chung một mái, là nét được biết đến rộng rãi.

Bên cạnh người Dayak còn có người Banjar ở Nam Kalimantan, người Mã Lai ở vùng ven biển, và cộng đồng gốc Hoa lâu đời ở Pontianak và Singkawang.

Với người nước ngoài tới làm việc, điều đáng biết là vấn đề đất đai và quyền của cộng đồng bản địa là chủ đề nhạy cảm và có khung pháp lý riêng. Bất cứ dự án nào liên quan tới đất đều cần tư vấn pháp lý tại chỗ.

Than đá và kinh tế tài nguyên

Kalimantan là vùng khai thác than đá lớn nhất Indonesia, tập trung ở Đông và Nam Kalimantan. Ngành này định hình kinh tế vùng: các thành phố như Samarinda và Banjarmasin phát triển quanh chuỗi khai thác và vận chuyển than.

Dầu khí cũng là ngành lâu đời, với Balikpapan là trung tâm lọc dầu và dịch vụ dầu khí. Thành phố này có hạ tầng tốt hơn mặt bằng chung của đảo, một phần nhờ ngành này.

Gỗ và dầu cọ là hai ngành còn lại. Cả bốn ngành đều gắn với đất và tài nguyên, nên kinh tế vùng nhạy với giá hàng hoá thế giới hơn so với các vùng có công nghiệp chế biến sâu.

Balikpapan và Samarinda: hai cửa ngõ

Balikpapan là thành phố cảng có sân bay quốc tế, thường được coi là nơi dễ sống nhất ở Kalimantan với người nước ngoài — có sẵn dịch vụ phục vụ cộng đồng dầu khí quốc tế từ lâu.

Samarinda là thủ phủ tỉnh Đông Kalimantan, nằm trên sông Mahakam. Đây là trung tâm hành chính và thương mại của vùng.

Cả hai thành phố đang chịu tác động trực tiếp từ dự án Nusantara: nhu cầu về nhà ở, dịch vụ và hậu cần tăng lên khi khu thủ đô mới được xây dựng giữa chúng. Với người tìm cơ hội kinh doanh, hai thành phố này thực tế hơn là khu thủ đô mới trong giai đoạn hiện tại.

Pontianak và Tây Kalimantan

Pontianak nằm gần như ngay trên đường xích đạo — thành phố có đài kỷ niệm đánh dấu vị trí này. Đây là thủ phủ Tây Kalimantan, có cộng đồng gốc Hoa đông và gần biên giới với bang Sarawak của Malaysia.

Vị trí gần biên giới khiến vùng này có hoạt động thương mại qua lại với Malaysia, và cửa khẩu đường bộ là tuyến giao thương thật chứ không chỉ là điểm hành chính.

Rừng và bảo tồn

Borneo có rừng mưa nhiệt đới thuộc nhóm lâu đời nhất thế giới, là nơi sống của đười ươi Borneo, voi lùn và nhiều loài đặc hữu. Các trung tâm phục hồi đười ươi ở Kalimantan là điểm được biết tới quốc tế.

Mất rừng do khai thác gỗ, mở đồn điền và cháy than bùn là vấn đề môi trường lớn của vùng. Cháy than bùn đặc biệt khó xử lý vì cháy âm ỉ dưới mặt đất và có thể kéo dài.

Với doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa thực tế: các yêu cầu về nguồn gốc và chứng nhận bền vững đang siết dần, nhất là với hàng xuất sang châu Âu. Đây là yếu tố nên tính từ đầu chứ không xử lý sau.

Sống ở Kalimantan: điều cần biết

• Chi phí sinh hoạt cao hơn Java ở nhiều mặt hàng vì phải vận chuyển từ xa;
• Y tế chuyên sâu hạn chế — ca phức tạp thường chuyển về Java hoặc Singapore;
• Trường quốc tế rất ít, chủ yếu ở Balikpapan;
• Và mùa khói trong một số năm, khi cháy rừng và than bùn ảnh hưởng chất lượng không khí.

Điểm cuối đáng hỏi kỹ nếu có người trong nhà nhạy cảm về hô hấp. Mức độ khác nhau theo năm và theo vùng, và người sống lâu ở đó nắm rõ hơn bất cứ nguồn nào.

Quy định về đất đai, đầu tư và cư trú tại Kalimantan phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia hoặc luật sư hành nghề tại Indonesia.