Sống ở Indonesia: gom lại những gì cần biết trước khi quyết định

Đây là bài cuối của trang. Nó gom lại những điểm chính từ bảy chuyên mục trước thành một danh sách để tự đối chiếu — không phải để trả lời thay, mà để biết mình đã nghĩ tới đủ chưa.

Điều quan trọng nhất: chọn vùng, không chỉ chọn nước

Nếu chỉ nhớ một điều từ cả trang này thì nên là điều đó. Sống ở Jakarta, Bali, Surabaya hay một khu công nghiệp ở Sulawesi là bốn trải nghiệm khác hẳn nhau về chi phí, nhịp sống, cơ hội và dịch vụ.

Mọi con số mình nghe được — về chi phí, về thời gian thủ tục, về thị trường lao động — đều phải kèm theo địa danh mới có nghĩa. Lời khuyên không kèm nơi là lời khuyên chưa dùng được.

Bốn câu về công việc

• Việc của mình có ở Indonesia không, và ở vùng nào;
• Có doanh nghiệp bảo lãnh không — đây là điều kiện cần với phần lớn diện làm việc;
• Chuyên môn của mình có thuộc nhóm được ưu tiên không;
• Và nếu lập doanh nghiệp, ngành của mình có hạn chế sở hữu không.

Bốn câu này quyết định phần lớn tính khả thi. Trả lời được trước khi đi sâu vào các chi tiết khác tiết kiệm rất nhiều thời gian.

Bốn câu về gia đình

• Con học ở đâu, và chi phí bao nhiêu;
• Y tế — bệnh viện nào, bảo hiểm có bao gồm chuyển tuyến không;
• Người đi cùng có việc làm hoặc hoạt động gì;
• Và kế hoạch giữ tiếng Việt cho con.

Câu thứ ba hay bị bỏ qua và là nguyên nhân phổ biến khiến gia đình phải về sớm. Một người có việc còn người kia không có gì làm là tình huống khó kéo dài, và nên bàn kỹ trước khi đi.

Bốn câu về tiền

• Khoản một lần khi mới sang — tiền thuê nhà trả trước cả năm, vé, thiết lập nhà cửa;
• Chi phí hằng tháng theo mặt bằng của chính vùng định tới;
• Dự phòng cho giai đoạn chưa ổn định;
• Và chi phí về Việt Nam theo số lần dự kiến trong năm.

Khoản đầu là thứ người mới hay tính thiếu nhất, vì hợp đồng thuê ở Indonesia thường trả trước theo năm chứ không theo tháng.

Những gì dễ hơn mong đợi

• Ngôn ngữ — Bahasa Indonesia dễ tiếp cận với người Việt;
• Khí hậu và ẩm thực — gần với Việt Nam, ít phải thích nghi;
• Múi giờ — chênh lệch nhỏ, dễ giữ liên lạc với gia đình;
• Và thái độ với người nước ngoài — nhìn chung cởi mở với người cố gắng hoà nhập.

Những gì khó hơn mong đợi

• Khoảng cách trong nước — đi lại giữa các đảo tốn hơn nhiều so với hình dung;
• Giao thông đô thị — thời gian, không phải tiền, là chi phí thật;
• Cách giao tiếp — tránh đối đầu trực tiếp, cần thời gian để quen;
• Và độ dao động của thủ tục theo địa phương.

Điểm thứ ba là thứ người Việt mất nhiều thời gian nhất để thích nghi. Cách nói thẳng vốn bình thường ở môi trường Việt có thể bị đọc là thiếu tế nhị — biết trước thì đỡ hơn nhiều so với học qua va vấp.

Ba việc nên làm trước khi quyết định

• Sang ở thử vài tuần, ngoài mùa cao điểm, tại chính thành phố định tới;
• Nói chuyện với người Việt đang sống ở đó — ít nhất hai ba người;
• Và hỏi rõ thủ tục tại chính địa phương ấy, không dùng thông tin chung.

Việc đầu tiên giá trị hơn mọi bài viết, kể cả trang này. Hai tuần sống thật cho biết nhiều hơn hai tháng đọc, và quan trọng hơn: nó cho biết mình chịu được gì và không chịu được gì — điều không ai trả lời thay được.

Trang này dừng ở đâu

Toàn bộ nội dung ở đây mô tả bối cảnh chung để người đọc biết cần hỏi gì và hỏi ai. Nó không thay được tư vấn cho trường hợp cụ thể, và không có con số nào ở đây nên dùng làm căn cứ quyết định mà không kiểm lại.

Với mọi việc thật — thị thực, giấy phép lao động, lập doanh nghiệp, giấy tờ hộ tịch, đầu tư — cần làm việc với cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia hoặc luật sư hành nghề tại Indonesia. Điều kiện và quy định thay đổi theo thời kỳ, nên thông tin phải được xác nhận tại đúng thời điểm mình cần dùng.