Di sản văn hoá Indonesia: Borobudur, Prambanan và những nơi ít người tới

Indonesia có những quần thể đền thuộc hàng lớn nhất thế giới, cùng nhiều di sản ít được nhắc tới hơn. Với người sống tại Indonesia, đây là phần đáng khám phá dần theo từng chuyến đi.

Borobudur: quần thể Phật giáo

Borobudur nằm gần Yogyakarta, là một trong những công trình Phật giáo lớn nhất thế giới. Công trình có cấu trúc nhiều tầng với các phù điêu kể chuyện chạy dọc hành lang, và các bảo tháp ở tầng trên.

Điểm đáng chú ý về mặt kiến trúc: toàn bộ công trình được thiết kế như một hành trình — người đi từ tầng dưới lên tầng trên theo một lộ trình có ý nghĩa, không phải chỉ là một khối kiến trúc để nhìn từ xa.

Lượng khách được quản lý và quy định về việc lên các tầng trên có thể thay đổi theo yêu cầu bảo tồn. Nên kiểm trước khi đi để biết hình thức tham quan hiện hành.

Prambanan: quần thể Hindu

Prambanan cách Borobudur không xa, là quần thể đền Hindu với các tháp cao nhọn đặc trưng. Hai quần thể xây trong cùng giai đoạn lịch sử.

Việc hai quần thể của hai tôn giáo cùng tồn tại gần nhau phản ánh một giai đoạn khi cả Phật giáo và Hindu cùng hiện diện mạnh trên đảo Java — trước khi Hồi giáo trở thành tôn giáo chiếm đa số ở vùng này.

Đây là lớp lịch sử mà khách tới Indonesia thường không lường trước, và nó giải thích nhiều điều về văn hoá Java hiện nay — trong ngôn ngữ, trong nghệ thuật trình diễn, trong tên gọi.

Những nơi ít người tới hơn

• Sangiran ở Trung Java — di chỉ khảo cổ về người tiền sử, được UNESCO công nhận;
• Trowulan ở Đông Java — dấu tích của một kinh đô cổ;
• Tana Toraja ở Sulawesi — kiến trúc tongkonan và nghi lễ truyền thống;
• Các làng cổ ở Sumba và Flores — kiến trúc và tổ chức làng truyền thống;
• Và khu phố cổ Jakarta — kiến trúc thời thuộc địa.

Những nơi này ít khách hơn nhiều và thường không có hạ tầng du lịch dày. Đổi lại, trải nghiệm gần với đời sống thật hơn — và với người sống tại Indonesia, đây là phần thú vị nhất.

Di sản phi vật thể

Bên cạnh công trình, Indonesia có nhiều di sản văn hoá phi vật thể được ghi nhận: batik (kỹ thuật nhuộm vải bằng sáp), wayang (múa rối bóng), gamelan (dàn nhạc gõ truyền thống) và kỹ thuật đóng thuyền pinisi.

Điều đáng nói là những thứ này vẫn sống chứ không chỉ nằm trong bảo tàng. Buổi diễn wayang vẫn diễn ra trong các dịp cộng đồng; batik vẫn là trang phục dùng hằng ngày và trong bối cảnh trang trọng.

Sắp lịch tham quan

• Yogyakarta là điểm gốc tốt nhất — cả Borobudur và Prambanan đều gần;
• Đi sớm buổi sáng để tránh nắng và tránh đông;
• Tính hai buổi cho hai quần thể thay vì dồn một ngày;
• Và kết hợp với Solo nếu muốn xem thêm về batik và văn hoá cung đình.

Với người ở Jakarta, đi tàu tới Yogyakarta là cách phổ biến và dễ chịu — ga nằm trong thành phố, khác với sân bay.

Ứng xử khi tham quan

Nhiều di tích vẫn là nơi sinh hoạt tôn giáo, không chỉ là điểm tham quan. Ăn mặc phù hợp, tuân theo hướng dẫn tại chỗ, và hỏi trước khi chụp ảnh người là những nguyên tắc cơ bản.

Ở các làng truyền thống, nhiều nơi có tục lệ riêng về việc đón khách. Đi cùng hướng dẫn viên địa phương là cách vừa hiểu sâu hơn vừa tránh vô ý làm điều không phù hợp.

Bảo tàng và nơi tìm hiểu thêm

• Bảo tàng quốc gia ở Jakarta — bộ sưu tập về lịch sử và các nhóm dân của cả nước;
• Bảo tàng tại chỗ ở các di tích lớn, giải thích bối cảnh khảo cổ;
• Và các trung tâm văn hoá vùng ở Yogyakarta, Solo, Makassar.

Với gia đình có con, bảo tàng là cách tốt để con hiểu nơi mình đang sống. Nhiều nơi có khu vực dành cho trẻ và chương trình cuối tuần.

Vì sao nên đi sớm khi mới sang

Có một lý do thực tế: trong năm đầu, mọi thứ còn mới nên mình để ý nhiều hơn. Sau vài năm, những nơi gần nhà thường bị hoãn lại mãi và cuối cùng không đi.

Nhiều người sống ở Indonesia nhiều năm mà chưa tới Borobudur, cũng như nhiều người sống ở Hà Nội chưa vào Văn Miếu. Lên một danh sách ngắn trong năm đầu và đi dần là cách tránh điều đó.

Quy định tham quan, giờ mở cửa và hình thức vé thay đổi theo thời kỳ; cần kiểm với ban quản lý di tích và cơ quan có thẩm quyền sở tại trước khi đi.