Phà và đường biển: cách nối các đảo mà ít người ngoài biết tới

Trước khi có hàng không giá rẻ, tàu biển là cách chính để đi giữa các đảo Indonesia. Hệ thống này vẫn hoạt động đầy đủ, và với nhiều tuyến thì nó vẫn là lựa chọn duy nhất.

Hai loại hình khác nhau

Cần phân biệt rõ hai thứ. Phà ngắn chạy qua các eo biển hẹp, thời gian tính bằng giờ, xe cộ lên thẳng tàu — đây là phần nối tiếp của đường bộ chứ không phải một chuyến đi riêng.

Tàu khách đường dài thì khác hẳn: hành trình kéo dài nhiều ngày, ghé nhiều cảng, có chỗ nằm và nhà ăn. Đây là phương tiện của người đi giữa các vùng xa nhau, và là cách vận chuyển hàng hoá cùng hành lý lớn.

Hai tuyến phà quan trọng nhất

Merak – Bakauheni nối cực tây Java với cực nam Sumatra qua eo biển Sunda. Đây là mắt xích của tuyến đường bộ xuyên hai đảo, và là một trong những tuyến phà bận rộn nhất nước.

Ketapang – Gilimanuk nối cực đông Java với Bali qua eo biển hẹp. Thời gian qua eo ngắn, và phà chạy liên tục.

Cả hai tuyến đều rất đông vào dịp lễ lớn, khi dòng người về quê dồn lại. Thời gian chờ ở bến có thể dài hơn nhiều so với thời gian qua eo.

Pelni: tàu khách đường dài

Pelni là hãng tàu khách quốc gia, khai thác các tuyến vòng nối nhiều cảng trên khắp quần đảo. Một hành trình có thể ghé hàng chục cảng trước khi quay lại điểm đầu.

Với người đi, đặc điểm quan trọng là lịch chạy theo chu kỳ chứ không hằng ngày — mỗi tuyến ghé một cảng theo chu kỳ nhiều ngày hoặc vài tuần. Lỡ chuyến nghĩa là chờ tới vòng sau.

Pelni có nhiều hạng chỗ, từ khoang tập thể tới cabin riêng. Đây là phương tiện quan trọng với người chuyển nhà giữa các đảo, vì chở được lượng hành lý mà máy bay không thể.

Khi nào đường biển hợp lý hơn bay

• Khi mang nhiều hành lý — chuyển nhà, chuyển hàng;
• Khi tới nơi không có sân bay, hoặc sân bay quá nhỏ;
• Khi ngân sách chặt và thời gian linh hoạt;
• Và khi đi cùng phương tiện — ô tô, xe máy đi theo phà.

Trường hợp thứ tư phổ biến hơn người ngoài tưởng: rất nhiều người Indonesia đi lại giữa các đảo cùng xe máy của mình, và phà là cách duy nhất làm được điều đó.

Mùa gió và độ tin cậy

Biển Indonesia có mùa gió rõ rệt. Trong những giai đoạn biển động, lịch tàu có thể bị hoãn, đặc biệt với các tuyến tới đảo nhỏ ở miền đông.

Với người sống ở đảo nhỏ, đây là một phần của nhịp sống: hàng hoá về theo chuyến, và mùa biển động nghĩa là chuyến thưa hơn. Thói quen dự trữ hình thành từ đó.

Với người lên kế hoạch đi lại, nguyên tắc là không xếp lịch sát và hỏi người địa phương về mùa trước khi chốt ngày. Thông tin này chính xác hơn bất cứ lịch công bố nào.

Đặt vé và thực tế tại bến

• Phà ngắn — thường mua vé tại bến, không cần đặt trước ngoài dịp cao điểm;
• Tàu đường dài — nên đặt trước, nhất là hạng cabin;
• Tới bến sớm vào dịp lễ, vì hàng chờ có thể rất dài;
• Và mang theo giấy tờ tuỳ thân.

Ở bến lớn, việc xếp hàng và lên tàu có thể đông và ồn. Đây là trải nghiệm bình thường chứ không phải dấu hiệu có gì bất ổn — biết trước thì đỡ bỡ ngỡ.

Vận tải hàng hoá bằng đường biển

Với doanh nghiệp, đường biển là xương sống của vận chuyển hàng hoá giữa các đảo. Chi phí thấp hơn hàng không rất nhiều, đổi lại thời gian dài hơn và cần tính tồn kho tương ứng.

Các cảng lớn như Tanjung Priok (Jakarta), Tanjung Perak (Surabaya) và Makassar là đầu mối chính. Chọn cảng phù hợp với thị trường đích là quyết định ảnh hưởng lớn tới chi phí hậu cần — đây là chỗ nên tham vấn đơn vị giao nhận tại chỗ.

Lịch trình, giá vé và quy định lên tàu thay đổi theo mùa và theo hãng; cần kiểm tại thời điểm đi với cơ quan có thẩm quyền sở tại. Vấn đề liên quan tới cư trú liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia.