Phần lớn tình huống khó xử của người mới tới đến từ những chi tiết nhỏ chứ không phải điều gì lớn. Biết trước vài chi tiết ấy là đủ để đi qua giai đoạn đầu một cách thoải mái.
- Trang phục có kỳ vọng khác nhau theo bối cảnh và theo vùng.
- Tay phải được dùng khi đưa, nhận và ăn trong nhiều bối cảnh.
- Cởi giày trước khi vào nhà và nơi thờ tự là thông lệ phổ biến.
- Giữ thể diện cho nhau là nguyên tắc quan trọng trong giao tiếp.
Trang phục theo bối cảnh
Không có một quy tắc duy nhất cho cả nước. Kỳ vọng khác nhau giữa Jakarta, Bali và Aceh, và cũng khác giữa văn phòng, nơi công cộng và nơi thờ tự.
Nguyên tắc an toàn cho người mới: quan sát người xung quanh trong cùng bối cảnh và ăn mặc ở mức tương đương hoặc kín đáo hơn một chút. Cách này đúng ở mọi vùng.
Khi vào nơi thờ tự, phần lớn nơi có quy định cụ thể và thường cho mượn khăn choàng tại chỗ. Tuân theo hướng dẫn tại chỗ là đủ, không cần chuẩn bị trước.
Ở môi trường công sở, trang phục nhìn chung chỉnh tề. Batik là trang phục được chấp nhận rộng rãi trong bối cảnh trang trọng — nhiều nơi có ngày mặc batik trong tuần.
Tay phải và một số thói quen liên quan
Trong nhiều bối cảnh ở Indonesia, tay phải được dùng khi đưa đồ, nhận đồ, bắt tay và ăn. Đây là thói quen phổ biến và người mới nên để ý.
Không cần căng thẳng về điều này — người địa phương hiểu người nước ngoài chưa quen. Nhưng để ý được thì tốt, và nó thể hiện sự tôn trọng.
Liên quan: khi đưa danh thiếp hoặc giấy tờ, dùng tay phải hoặc cả hai tay. Đây là chi tiết nhỏ nhưng thường được chú ý trong bối cảnh kinh doanh.
Cởi giày
Cởi giày trước khi vào nhà là thông lệ phổ biến, và bắt buộc ở nơi thờ tự. Nhiều văn phòng nhỏ, phòng cầu nguyện và một số cơ sở dịch vụ cũng vậy.
Dấu hiệu nhận biết đơn giản: có giày dép xếp ở cửa nghĩa là nên cởi. Nếu không chắc, hỏi một câu là xong.
Giao tiếp: giữ thể diện cho nhau
Trong giao tiếp ở Indonesia, giữ thể diện cho nhau là nguyên tắc quan trọng. Phê bình trực diện trước mặt người khác thường được tránh, kể cả khi có lý do chính đáng.
Điều này có hai hệ quả thực tế với người quản lý. Thứ nhất: góp ý nên nói riêng, không nêu trong cuộc họp đông người. Thứ hai: đừng cho rằng im lặng là đồng ý — có thể là không muốn phản đối công khai.
Cách xử lý hiệu quả là tạo kênh riêng để nhận phản hồi: hỏi từng người, hỏi cụ thể, và cho thấy phản hồi tiêu cực không gây hậu quả. Việc này mất thời gian hơn nhưng cho thông tin thật.
Cách chào hỏi
- Bắt tay nhẹ là phổ biến trong bối cảnh công việc;
- Một số người không bắt tay với người khác giới — nếu người đối diện đặt tay lên ngực thay vì đưa tay, hãy đáp lại cùng cử chỉ;
- Gật đầu và mỉm cười luôn phù hợp;
- Và hỏi thăm ngắn trước khi vào việc là thông lệ.
Điểm thứ hai là chi tiết hay khiến người mới lúng túng. Cách xử lý đơn giản: chờ người đối diện đưa tay trước, rồi đáp lại theo cử chỉ của họ.
Những điều nên tránh
- Bình luận đánh giá về tôn giáo, nhóm dân hoặc chính trị;
- So sánh Indonesia với nước khác theo hướng hơn kém;
- Chụp ảnh nghi lễ hoặc người mà chưa hỏi;
- Nói to hoặc tỏ ra bực trong nơi công cộng;
- Và vội vàng thúc ép trong đàm phán.
Điểm cuối đáng chú ý với doanh nghiệp: quan hệ thường được xây trước khi bàn việc. Vài cuộc gặp đầu có thể ít nói về hợp đồng hơn mình mong đợi — đây là một phần của quá trình, không phải dấu hiệu thiếu quan tâm.
Học vài câu tiếng Indonesia
Bahasa Indonesia tương đối dễ tiếp cận, và vài câu chào hỏi cơ bản tạo khác biệt rõ rệt trong quan hệ hằng ngày — với đồng nghiệp, hàng xóm, người bán hàng.
Người Indonesia nhìn chung rất khuyến khích người nước ngoài học tiếng, và sai vẫn được đón nhận tích cực. Đây là điều kiện thuận lợi để tập nói mà không ngại.
Nguyên tắc chung gọn nhất
Ba việc phủ được phần lớn tình huống: quan sát trước khi hành động · hỏi khi không chắc · điều chỉnh mình thay vì mong người khác đổi.
Không ai kỳ vọng người mới tới biết mọi thứ. Thái độ để ý và sẵn sàng học được đánh giá cao hơn nhiều so với việc làm đúng mọi chi tiết ngay từ đầu.
Quy định địa phương về sinh hoạt công cộng khác nhau theo vùng; cần tìm hiểu tại chỗ. Vấn đề liên quan tới cư trú và giấy tờ liên hệ cơ quan có thẩm quyền sở tại hoặc cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia.
Ăn mặc thế nào cho phù hợp?
Quan sát người xung quanh trong cùng bối cảnh và ăn mặc ở mức tương đương hoặc kín đáo hơn một chút. Kỳ vọng khác nhau giữa Jakarta, Bali và Aceh.
Khi nào cần cởi giày?
Trước khi vào nhà và bắt buộc ở nơi thờ tự. Dấu hiệu đơn giản: có giày dép xếp ở cửa nghĩa là nên cởi.
Nếu người đối diện không bắt tay thì sao?
Một số người không bắt tay với người khác giới. Chờ người đối diện đưa tay trước rồi đáp lại theo cử chỉ của họ — nếu họ đặt tay lên ngực thì mình làm tương tự.
Vì sao không nên coi im lặng là đồng ý?
Vì giữ thể diện cho nhau là nguyên tắc quan trọng, nên phản đối công khai thường được tránh. Cần tạo kênh riêng để nhận phản hồi thật.
