Nusantara: thủ đô mới của Indonesia và ý nghĩa với nhà đầu tư

Indonesia đang xây thủ đô mới mang tên Nusantara tại Đông Kalimantan. Đây là dự án hạ tầng lớn nhất nước và là điểm được nhà đầu tư nước ngoài theo dõi sát nhất hiện nay.

Vì sao Indonesia dời đô

• Quá tải ở Jakarta — dân số vùng đô thị rất lớn, giao thông và hạ tầng chịu áp lực nặng;
• Sụt lún nền đất ở bắc Jakarta, cộng với rủi ro ngập;
• Cân bằng phát triển — hơn một nửa dân số và phần lớn kinh tế tập trung ở Java;
• Và vị trí địa lý — Kalimantan nằm gần trung tâm quần đảo hơn, giảm khoảng cách tới miền đông.

Lý do thứ ba là lý do dài hạn quan trọng nhất. Việc mọi thứ dồn về Java tạo ra vòng tự củng cố: có hạ tầng nên có việc, có việc nên có người, có người nên xây thêm hạ tầng. Dời trung tâm hành chính là một cách cắt vòng đó.

Vị trí và hai đô thị lân cận

Nusantara nằm giữa hai thành phố sẵn có của Đông Kalimantan:

• Balikpapan — thành phố cảng và trung tâm dầu khí, có sân bay quốc tế;
• Samarinda — thủ phủ tỉnh Đông Kalimantan, nằm trên sông Mahakam.

Với người tìm hiểu cơ hội, hai thành phố này quan trọng hơn bản thân khu thủ đô mới trong giai đoạn hiện tại: chúng là nơi có sẵn hạ tầng, nhân lực và dịch vụ phục vụ cho quá trình xây dựng.

Dự án triển khai theo giai đoạn

Nusantara không phải một công trình hoàn thành trong một lần. Kế hoạch chia thành nhiều giai đoạn kéo dài nhiều thập kỷ, bắt đầu từ khu lõi hành chính rồi mở rộng dần.

Điều này có ý nghĩa thực tế với người cân nhắc đầu tư: tiến độ và phạm vi của từng giai đoạn được điều chỉnh theo thời gian, nên mọi con số về quy mô hay mốc thời gian đều cần kiểm lại tại thời điểm quyết định, không dùng lại con số nghe được từ trước.

Lĩnh vực có cơ hội

• Xây dựng và vật liệu — nhu cầu lớn và kéo dài nhiều năm;
• Hạ tầng kỹ thuật — điện, nước, xử lý chất thải, viễn thông;
• Nhà ở và dịch vụ cho lực lượng lao động và công chức chuyển tới;
• Logistics — vận chuyển vật liệu và hàng hoá từ Java, Sulawesi sang;
• Và dịch vụ đô thị — y tế, giáo dục, bán lẻ, khi dân cư hình thành.

Chính phủ Indonesia đã công bố các chính sách ưu đãi nhằm thu hút vốn tư nhân vào dự án. Điều kiện cụ thể của từng chính sách thay đổi theo quy định và phải tra tại thời điểm nộp hồ sơ.

Rủi ro cần cân nhắc

• Tiến độ phụ thuộc ngân sách và chu kỳ chính trị;
• Nhu cầu thực tế hình thành chậm hơn hạ tầng — đây là rủi ro chung của mọi đô thị xây mới;
• Vấn đề môi trường và đất đai bản địa tại vùng dự án;
• Và chi phí vận hành cao trong giai đoạn đầu, khi chuỗi cung ứng tại chỗ chưa đầy đủ.

Rủi ro thứ hai đáng nhấn: một thành phố mới cần dân cư để có thị trường, mà dân cư chỉ tới khi đã có việc làm và dịch vụ. Giai đoạn đầu của mọi đô thị kiểu này đều phải vượt qua vòng luẩn quẩn đó.

Jakarta trong thời gian chuyển tiếp

Trong suốt quá trình này, Jakarta vẫn là trung tâm kinh tế, tài chính và là nơi đặt phần lớn doanh nghiệp. Việc chuyển chức năng hành chính không tự động kéo theo chuyển hoạt động kinh tế.

Với người tính chuyện sống và làm việc tại Indonesia trong 5–10 năm tới, kết luận thực tế là: Nusantara là cơ hội để theo dõi, còn Jakarta vẫn là nơi để tính kế hoạch.

Tên gọi và ý nghĩa của nó

"Nusantara" là từ tiếng Indonesia chỉ quần đảo — cách người Indonesia gọi chính vùng đất của mình. Chọn tên này cho thủ đô mới mang thông điệp rõ: đất nước không lấy một hòn đảo làm trung tâm mà lấy cả quần đảo.

Đặt cạnh bối cảnh Java giữ hơn nửa dân số, cái tên ấy phản ánh đúng vấn đề mà dự án muốn giải: một quốc gia trải trên hơn 17.000 đảo mà mọi thứ đều quy về một chỗ.

So với những lần dời đô khác trên thế giới

• Dời đô là việc đã có tiền lệ ở nhiều nước, với kết quả rất khác nhau;
• Điểm chung của các trường hợp thành công là hạ tầng kết nối tốt và có động lực kinh tế thật, không chỉ chức năng hành chính;
• Và điểm chung của các trường hợp chật vật là thành phố hành chính không tự sinh ra nền kinh tế.

Với Nusantara, câu hỏi quyết định không phải là công trình có xây xong không, mà là ngoài công chức ra thì ai sẽ tới sống ở đó. Đó cũng là câu hỏi nhà đầu tư nên đặt trước khi cam kết dài hạn.

Thông tin về chính sách ưu đãi, điều kiện đầu tư và thủ tục tại vùng dự án phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia hoặc luật sư hành nghề tại Indonesia.