Java: hòn đảo nuôi hơn nửa dân số Indonesia

Java chiếm chưa tới 7% diện tích Indonesia nhưng nuôi hơn một nửa dân số cả nước — khoảng 150 triệu người trên một hòn đảo dài chừng 1.000 km. Đây là hòn đảo đông dân nhất hành tinh, và hiểu vì sao Java đặc biệt là hiểu phần lớn cách Indonesia vận hành.

Đất núi lửa: nguyên nhân gốc

Java nằm trên một dãy núi lửa chạy dọc gần suốt chiều dài đảo. Tro núi lửa phân huỷ tạo ra đất trồng cực kỳ màu mỡ, cho phép canh tác lúa nhiều vụ một năm trên cùng một thửa. Điều này đã diễn ra hàng nghìn năm, và mật độ dân cư ngày nay là kết quả tích luỹ của nó.

Các đảo khác của Indonesia không có lợi thế này ở cùng mức độ. Kalimantan phần lớn là đất than bùn và rừng; Papua là núi và rừng nguyên sinh. Nên chênh lệch dân số giữa Java và phần còn lại không phải chuyện chính sách mà là chuyện địa chất.

Mặt trái đi kèm: những ngọn núi tạo ra đất tốt cũng là những ngọn núi còn hoạt động. Merapi gần Yogyakarta và Bromo ở Đông Java là hai cái tên được nhắc thường xuyên nhất.

Jakarta và vùng Jabodetabek

Jakarta là thủ đô, trung tâm tài chính và nơi đặt Ban thư ký ASEAN. Nhưng "Jakarta" theo nghĩa hành chính nhỏ hơn nhiều so với vùng đô thị thực tế — vùng này được gọi là Jabodetabek, ghép từ tên Jakarta, Bogor, Depok, Tangerang và Bekasi.

Với người đến làm việc, điều này có ý nghĩa thực tế: chỗ ở có thể nằm ở Tangerang hay Bekasi trong khi văn phòng ở trung tâm Jakarta. Khoảng cách đo bằng thời gian chứ không bằng cây số — giao thông giờ cao điểm ở Jakarta là một yếu tố phải tính khi chọn nhà.

Jakarta cũng đối mặt vấn đề sụt lún nền đất, một phần do khai thác nước ngầm. Đây là một trong những lý do dẫn tới quyết định xây thủ đô mới Nusantara ở Đông Kalimantan.

Surabaya, Bandung, Semarang

• Surabaya — đô thị lớn thứ hai, nằm ở Đông Java. Cảng biển lớn và trung tâm công nghiệp phục vụ cả miền đông Indonesia.
• Bandung — trên cao nguyên phía nam Jakarta, khí hậu mát hơn rõ rệt. Trung tâm đại học, dệt may và công nghệ.
• Semarang — cảng ở bờ bắc Trung Java, đầu mối logistics của vùng.

Ba thành phố này có mặt bằng chi phí thấp hơn Jakarta đáng kể, và với một số ngành thì đây là lựa chọn hợp lý hơn thủ đô.

Yogyakarta: trường hợp riêng

Yogyakarta có quy chế đặc biệt trong hệ thống hành chính Indonesia. Đây là trung tâm văn hoá Java truyền thống, nơi có đền Borobudur (Phật giáo) và Prambanan (Hindu) — hai quần thể đền được UNESCO công nhận, xây từ khoảng thế kỷ 8–9.

Yogyakarta cũng là thành phố đại học lớn, với chi phí sinh hoạt thuộc nhóm thấp trong các đô thị Java. Với người tính chuyện du học, đây là một điểm đáng xem xét bên cạnh Jakarta và Bandung.

Hệ quả của việc mọi thứ dồn về Java

• Hạ tầng tốt nhất nước — đường sắt nối các đô thị lớn, sân bay quốc tế, cảng biển.
• Thị trường lao động sâu nhất — nhiều loại việc, nhiều nhà tuyển dụng.
• Cạnh tranh cao và chi phí cao hơn phần còn lại.
• Áp lực lên đất đai và giao thông, đặc biệt ở vùng Jakarta.

Chính phủ Indonesia đã theo đuổi hướng phân tán bớt khỏi Java trong nhiều năm, và dự án Nusantara là bước lớn nhất theo hướng đó. Nhưng việc dịch chuyển một nửa dân số và phần lớn hoạt động kinh tế là chuyện của nhiều thập kỷ, không phải vài năm.

Điều này có ý nghĩa gì khi chọn nơi ở

Nếu công việc gắn với tài chính, dịch vụ chuyên nghiệp hoặc doanh nghiệp quốc tế, Java gần như là lựa chọn mặc định. Nếu gắn với tài nguyên, nông nghiệp quy mô lớn hay du lịch, các đảo khác có thể hợp hơn.

Trong Java, ba mức chi phí khá rõ: vùng Jakarta cao nhất, Surabaya và Bandung ở giữa, các đô thị vừa như Yogyakarta hay Semarang thấp hơn. Cùng một mức thu nhập cho chất lượng sống rất khác nhau giữa ba mức này.

Đi lại trên Java

• Đường sắt nối Jakarta – Bandung – Yogyakarta – Surabaya, là mạng đường sắt phát triển nhất Indonesia.
• Tuyến cao tốc Jakarta – Bandung rút ngắn đáng kể thời gian giữa hai đô thị lớn.
• Jakarta có MRT và LRT — hệ thống đường sắt đô thị duy nhất ở Indonesia hiện nay.

Đây là khác biệt lớn so với các đảo khác: trên Java, đi lại giữa các thành phố không bắt buộc phải bay. Với người sống dài hạn, điều này giảm đáng kể chi phí và thời gian so với việc ở một đảo ngoài.

Điều kiện cư trú, giấy phép lao động và thủ tục cụ thể phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam tại Indonesia hoặc luật sư.